Neolithische nederzetting

Neolithische nederzetting

Als gevolg van de neolithische revolutie ontstonden de eerste permanente nederzettingen.

Geschiedenis

Trefwoorden

Neolithische periode, nederzetting, dorp, woonplaats, woning, gemeenschap, uitgraving, heiligdom, landbouw, muurschildering, adobe baksteen, prehistorie, levensstijl, Neolit, Veeteelt, oudheidkunde, defensie, veiligheid

Gerelateerde items

Scènes

Neolithische nederzetting

De Nieuwe Steentijd (Neolithicum) was de laatste periode van de steentijd, na de Midden-Steentijd (Mesolithicum). De scheiding tussen deze periodes is niet zozeer op tijd gebaseerd, maar vertegenwoordigt veel meer een culturele scheiding. Daarom markeert de term Neolithicum niet alleen een historisch tijdperk, maar ook een specifieke sociale, economische en culturele stijl. De belangrijkste kenmerken van deze periode waren de verschijning van de landbouw, ambachten en de opkomst van de grote nederzettingen. De Neolithische cultuur ontstond rond 10.000 v.Chr. in het Nabije Oosten, en verspreidde van daaruit door middel van het doorgeven van nieuwe ideeën en uitvindingen, en door de migratie van mensen. Neolithische gemeenschappen werden o.a. opgericht in Zuidoost-Anatolië (Turkije), Syrië en Irak. De Nieuwe Steentijd eindigde toen metalen gebruiksvoorwerpen op grote schaal beschikbaar werden (Kopertijd, Bronstijd, IJzertijd).

Tegelijk met de opkomst van de landbouw en veeteelt creëerden menselijke gemeenschappen duurzamere en comfortabelere woningen. Eerst werden gebouwen gemaakt van vlechtwerk en leem, later van kleisteen, en bovendien werden de gebouwen groter en veiliger. Het agrarische leven zorgde ervoor dat grotere groepen met elkaar konden samenleven. Er werden dorpen opgericht die meer veiligheid boden. Een deel van de neolithische nederzettingen (vanwege hun omvang en organisatie) kan worden beschouwd als steden. Çatal Höyük, dat reeds floreerde tussen 7.000-6.000 v.Chr. (5000 inwoners, 12 hectare, gelegen in het huidige Turkije), en Jericho (ongeveer 2000 inwoners, stenen muren, nu gevestigd op de Westelijke Jordaanoever), zijn de beste voorbeelden hiervan.

Plattegrond van Çatal Höyük

Het dagelijkse leven

Leven in het Neolithicum

Archeologische opgravingen en de doorsnee opbouw van de nederzettingen suggereren geen sterke sociale hiërarchie in de neolithische nederzettingen. De huishoudens waren waarschijnlijk economisch zelfstandig. Landbouw werd beoefend binnen uitgebreide families (drie generaties die samen leefden). Dorpshoofden werden gekozen uit wijze, gerespecteerde mannelijke familieleden. Sjamanen werden enorm gerespecteerd - vanwege hun helende krachten.
De nieuwe levensstijl vereiste ook nieuwe gebruiksvoorwerpen. Het Neolithicum wordt ook wel het 'gepolijste stenen tijdperk' genoemd. Neolithische gereedschappen gingen langer mee en waren sterker. Huishoudens gebruikten ook voorwerpen gemaakt van botten, vezels en riet. De eerste ambachten die opkwamen waren pottenbakken en weven. Levensmiddelen werden opgeslagen in potten die waren gemaakt van klei of steen. Als primitieve vorm van handel ontwikkelde de ruilhandel.

De structuur van de nederzetting

  • nederzetting
  • landbouw
  • dicht bij elkaar gebouwde huizen

Neolithische gebouwen

De woningen uit deze tijd werden dicht op elkaar gebouwd in strakke clusters, vaak met gemeenschappelijke muren. Veel van de gebouwen hadden verschillende verdiepingen. De kamers waren toegankelijk via openingen op de daken, die bedekt waren met houten 'deuren'. Men gebruikte ladders om het dak en de kamers te bereiken. Er waren kleine, open ramen hoog in de muren. De kleine kamers die huisvesting boden aan één familie hadden verzonken verdiepingen, met de haard in het midden.

Opgraving in Çatal Höyük

Reconstructie van een Neolithische kamer

Animatie

Hof

  • plat dak
  • stal
  • raamopening
  • muur
  • ingang

Huis (doorsnede)

  • opslagruimte
  • dierenhuid
  • houten balk
  • oven
  • fornuis
  • bed
  • adobe baksteen
  • brandhout
  • muurschildering
  • deuropening

Altaar

  • oven
  • dierenhuiden
  • potten
  • houten balk
  • stierenkoppen
  • muurschildering
  • kleilaag
  • adobe baksteen

Gesproken tekst

De nieuwe steentijd, of Neolithicum, vertegenwoordigt niet alleen een historisch tijdperk, maar ook een specifieke sociale, economische en culturele stijl. De belangrijkste kenmerken waren het verschijnen van de landbouw, veeteelt, ambachten en de opkomst van grote nederzettingen. De Neolithische cultuur verscheen rond 10.000 v.Chr. in het Nabije Oosten. Neolithische gemeenschappen werden opgericht in Zuidoost-Anatolië (Turkije), Syrië en Irak.

De mensen die zich hier vestigden bouwden duurzame en comfortabelere woningen voor zichzelf. Er werden ook dorpen gesticht, die meer veiligheid boden.

Woningen werden dicht op elkaar gebouwd, vaak met gemeenschappelijke muren. Het oppervlak lag tussen de 20-30 m².
Nederzettingen bestonden uit enkele tientallen huizen, grote 'steden' hadden er honderden. Veel van de gebouwen werden eerst gebouwd van vlechtwerk en leem, later van kleisteen, en bestonden uit meerdere verdiepingen. De huizen hadden geen ingang op straatniveau, enkel een paar smalle ramen die hoog in de muren waren geplaatst. De kamers waren toegankelijk door openingen in het dak, bedekt met trapdeuren. Ladders werden verstrekt om het dak en de kamers te bereiken en om van een verdieping naar de volgende te komen. Archeologische vondsten en de algehele structuur van de nederzettingen wekte niet de suggestie dat er een sterke sociale hiërarchie bestond in Neolitische nederzettingen.

Landbouw werd beoefend binnen families, inclusief de aangetrouwde familie. Deze nieuwe levensstijl vereiste nieuwe gebruiksvoorwerpen. Het Neolithicum wordt ook wel het 'gepolijste stenen tijdperk' genoemd. De eerste ambachten die verschenen waren pottenbakken en weven. Gewassen werden opgeslagen in potten gemaakt van klei of steen. Huishouders gebruikten ook voorwerpen die gemaakt waren van bot, vezels en riet.

Het verschijnen van Neolitische nederzettingen was het startpunt voor stedelijke ontwikkeling, een soort springplank die nog steeds wordt bewonderd door bezoekers van deze archeologische opgravingen.

Gerelateerde items

De Ark van Noach

Volgens de Bijbel vertelde God aan Noach dat hij een ark moest bouwen om zijn familie en de dieren van de zondvloed te redden.

De stad Ur (3e millennium v.Chr.)

De oude stad, dichtbij de rivier de Eufraat, was een belangrijk Sumerisch centrum.

De verspreiding van de homo sapiens op aarde

De 'wijze man' is ontstaan in Afrika en verspreidde zich over de meeste continenten.

Dorp met één straat en 'strookpercelen'

Dorpen gevestigd in valleien bestonden meestal uit huizen gebouwd aan lange en smalle percelen.

Het pad van de menswording

Als mijlpalen op het pad van de menswording gelden de veranderingen van de schedel en de hersenen.

Homo erectus

De "rechtopgaande mens" heeft gereedschappen gemaakt en kon vuur maken.

Hunebedden

De in het huidige Nederland gelegen speciale dolmen of hunebedden werden ongeveer 5.000 jaar geleden gebouwd.

Megalitische culturen in Europa

Bouwwerken van enorme steenblokken van duizenden jaren oud zijn monumenten van megalithische culturen.

Prehistorische grot

Door de allervroegste woningen van mensen komen we veel te weten over de levensstijl van onze voorouders.

Van het stenen tijdperk tot de ijzertijd

Deze animatie toont de ontwikkeling van de bijl tijdens verschillende archeologische periodes.

Egyptische woning uit de oudheid

Een gemiddelde Oud-Egyptische woning bestond uit netjes gerangschikte kamers.

Mesopotamische uitvindingen (3. millennium v.Chr.)

De eenvoudige maar belangrijke uitvindingen van het oude Mesopotamië worden zelfs vandaag nog gebruikt.

Ötzi de ijsman

De mummie van de ijsman die waarschijnlijk in de kopersteentijd leefde, werd in een gletsjer in de Alpen gevonden.

Ziggurat (Ur, 3e millennium v.Chr.)

Ziggurats waren typische terrasvormige stap piramides gebruikt als tempels in het oude Mesopotamië.

Archeologische opgraving (kuilhuis)

Grote bouwplaatsen bezorgen archeologen die naar artefacten zoeken veel werk.

De stad Babylon (6e eeuw v.Chr.)

De antieke stad Babylon lag in Mesopotamië, aan beide oevers van de rivier de Eufraat.

Stonehenge (Groot-Brittannië, bronstijd)

Het wereldberoemde monument in Engeland is nog steeds een mysterie voor archeologen.

Added to your cart.