Үлкен қала

Үлкен қала

Үлкен қала - орталықтан басқарылатын қызметтермен қамтылған елді мекен.

География

Этикеткалар

big city, елді мекен, features, population, social services, structure, settlement structure, place of residence, қала, catchment area, география, society, human geography

Байланысты экстралар

Көріністер

Үлкен қала

Алғашқы қалалар көптеген мың жыл бұрын салынған олар қолөнер ауыл шаруашылығынан бөлінгенде пайда болған, кейін өнеркәсіптік төңкеріс қалалардың өркендеуіне өте қатты ықпал еткен.

Қала тұрғындарды орталықтандырылған қызметтермен қамтамасыз ететін елді мекен түрлері. Сондықтан айналасындағы шағын елді мекендерге ықпал етеді. Үлкен аумақтарды алып жатады, халқы тығыз қоныстанады және өнеркәсіптік, сауда және тұрғын кварталдары болады.

Функциялары

  • іскерлер кварталы - банктер, сақтандыру компаниялары, кеңселер
  • саяси, әкімшілік ғимараттары
  • ғылыми-зерттеу институттары, білім беру мекемелері, мұжажайлар
  • сауда кварталы - дүкендер, сауда орталықтары, шағын кәсіпкерлік (конфекция, байлық заттары, салондар, қызмет көрсетулер)
  • діни ғимараттар
  • парк
  • мәдени мекемелер - театрлар, концерт залдары, кинотеатрлар, ойын-сауық орталықтары
  • денсаулық сақтау
  • автовокзал
  • теміржол вокзалы
  • элита- жеке үйлер кварталы
  • орта тап- коттедждер кварталы
  • орта тап- көп пәтерлі үйлер, тұрғын парктері
  • төменгі тап- көп пәтерлі үйлер
  • төменгі тап- жұмысшылар кварталы
  • спорт нысандары
  • жеңіл өнеркәсіп нысандары
  • көтерме сауда нысандары

Қала орталығы қала шаруашылығындағы ең маңызды орын. Экономикалық және іскерлік өмір осында өтеді. Радиалды көшелер осында тоғысады, қызмет көрсету нысандары, яғни, қала әкімшілігі, білім беру және мәдениет нысандары, қаржылық мекемелер, кеңселер, сауда нүктелері, сондай-ақ туристік көрнекті орындар осында орналасады. Қала маңы мен агломерациялардан келерін уақытша (теңселме) жұмысшылар қаланың осы бөлігіне келеді.
Қалалар өз ықпал ету аумақтарындағы білім беру орталықтары саналады, онда орта және жоғары білім алуға болады.
Денсаулық сақтау және сауда мекемелері де орталық функция атқарады, яғни қала маңындағы халық та жүйелі түрде олардың қызметін пайдаланады.

Әлемнің көптеген елдерінде жаңа жұмыс орындарын ашу үшін, инфраструктура шығынын азайту үшін, қоршаған орта мәселелерін оңай бақылау үшін тығыздалған өнеркәсіптік аумақтар құруға қолдау білдірілген.

Қаланың құрылысы

  • күре жол
  • бас темір жол

Үлкен қалалардың барлығына ортақ сипат - басқару, сауда және қаржылық функцияларды атқаратын қала орталығының болуы. Қала орталығының айналасына әр түрлі әлеуметтік сыныптардан құралған тұрғын кварталдары, сондай-ақ өнеркәсіптік нысандарды, вокзалдарды, ауруханаларды біріктіретін өтпелі зона орналасады. Көбінде өтпелі зонаның сыртында екінші тұрғын белдеуі қалыптасады.

Әлемдегі урбандалу

  • Жердегі елдерде қала тұрғандарының үлесі

Жердегі қала халқының саны өнеркәсіптік төңкерістен бастап үздіксіз өсіп келеді. 1800 жылдары қалаларда бар болғаны бірнеше ондаған миллион халық қана өмір сүрген, ал қазір қала халқы бірнеше миллиард адамға жеткен. Дамыған елдерде қала тұрғындары елдің халқының 60%-ынан астамын құрайды.

Дүние жүзі бойынша да қала халқының үлесі халықтың 45%-ы ауылдарда, ал шамамен 55%-ы қалаларда тұрады. Қала көлемдеріне қарай есептегенде, ең көп халық 500 000-нан аз тұрғыны бар қалаларда тұрады, ал Жердегі халықтың 8%-ы тұрғындарының саны 10 млн адамнан көп қалаларда тұрады.

Елді мекендердің басқа түрлері

  • Метрополис
  • Қала
  • Ауыл

Күнделікті қолданыста "елді мекен"деп халық қоныстанған жерді айтамыз. Елді мекен нақты бір өзгертілген табиғи ортада қолмен жасалған нысандар мен онда тұратын адамдар тобын білдіреді. Яғни адамдарды тұрғылықты жермен қамтамасыз етеді. Бұдан басқа тағы бір экономикалық, қоғамдық немесе инфраструктуралық функция атқарады.

Елді мекендерді жобалары, функциялары, халық сандары және өзара байланыстары бойынша жіктеуге болады. Көлемдеріне қарай ауылдық елді мекендер, қалалар, миллион-қалалар және бірнеше үлкен қалаларды біріктіретін қала агломерациялары деп бөлінеді.

Наррация

Алғашқы қалалар көптеген мың жыл бұрын салынған олар қолөнер ауыл шаруашылығынан бөлінгенде пайда болған, кейін өнеркәсіптік төңкеріс қалалардың өркендеуіне өте қатты ықпал еткен.

Қала тұрғындарды орталықтандырылған қызметтермен қамтамасыз ететін елді мекен түрлері. Сондықтан айналасындағы шағын елді мекендерге ықпал етеді. Үлкен аумақтарды алып жатады, халқы тығыз қоныстанады және өнеркәсіптік, сауда және тұрғын кварталдары болады.

Күнделікті қолданыстағы елді мекен сөзі халық өмір сүретін жер дегенді білдіреді. Елді мекен дегеніміз өзгертілген табиғи ортадағы белгілі бір адамдар мен нысандардың бірлігі. Яғни адамдар тобынының тұрғылықты жері. Бірақ бұдан басқа тағы бір қызмет, экономикалық, қоғамдық немесе инфраструктуралық қызмет, атқаруы мүмкін.

Елді мекендер масштабтары, қызметтері, халық саны және бір-біріне байланысы бойынша жіктеледі. Көлемдері бойынша ең кіші ауылдық елді мекендер, қалалар, халқы миллион қалалар және бірнеше үлкен қалаларды біріктіретін қала аглоремациялары болып бөлінеді.

Қала орталығы қала шаруашылығындағы ең маңызды орын. Экономикалық және іскерлік өмір осында өтеді. Радиалды көшелер осында тоғысады, қызмет көрсету нысандары, яғни, қала әкімшілігі, білім беру және мәдениет нысандары, қаржылық мекемелер, кеңселер, сауда нүктелері, сондай-ақ туристік көрнекті орындар осында орналасады. Қала маңы мен агломерациялардан келерін уақытша (теңселме) жұмысшылар қаланың осы бөлігіне келеді.
Қалалар өз ықпал ету аумақтарындағы білім беру орталықтары саналады, онда орта және жоғары білім алуға болады.
Денсаулық сақтау және сауда мекемелері де орталық функция атқарады, яғни қала маңындағы халық та жүйелі түрде олардың қызметін пайдаланады.

Әлемнің көптеген елдерінде жаңа жұмыс орындарын ашу үшін, инфраструктура шығынын азайту үшін, қоршаған орта мәселелерін оңай бақылау үшін тығыздалған өнеркәсіптік аумақтар құруға қолдау білдірілген.

Үлкен қалалардың барлығына ортақ сипат - басқару, сауда және қаржылық функцияларды атқаратын қала орталығының болуы. Қала орталығының айналасына әр түрлі әлеуметтік сыныптардан құралған тұрғын кварталдары, сондай-ақ өнеркәсіптік нысандарды, вокзалдарды, ауруханаларды біріктіретін өтпелі зона орналасады. Көбінде өтпелі зонаның сыртында екінші тұрғын белдеуі қалыптасады.

Жердегі қала халқының саны өнеркәсіптік төңкерістен бастап үздіксіз өсіп келеді. 1800 жылдары қалаларда бар болғаны бірнеше ондаған миллион халық қана өмір сүрген, ал қазір қала халқы бірнеше миллиард адамға жеткен. Дамыған елдерде қала тұрғындары елдің халқының 60%-ынан астамын құрайды.

Дүние жүзі бойынша да қала халқының үлесі халықтың 45%-ы ауылдарда, ал шамамен 55%-ы қалаларда тұрады. Қала көлемдеріне қарай есептегенде, ең көп халық 500 000-нан аз тұрғыны бар қалаларда тұрады, ал Жердегі халықтың 8%-ы тұрғындарының саны 10 млн адамнан көп қалаларда тұрады.

Байланысты экстралар

Cities of the world

This animation demonstrates the geographical locations of the Earth's major cities.

Метрополис

Метрополис деп халқының саны 1 млн адамнан асатын қаланы айтамыз.

Ауыл

Ауыл - адам құраған алғашқы елді мекен түрі.

The countries of Africa

Learning about the geographic location, capitals and flags of African countries through...

The countries of Asia

Learning about the geographic location, capitals and flags of Asian countries through...

The countries of Europe

Learning about the geographic location, capitals and flags of European countries through...

The countries of the Americas

Learning about the geographic location, capitals and flags of American countries through...

Bus

Buses play an important role in public transport.

Electric surface transport

Trolleybuses and trams are environment-friendly means of public transport

Added to your cart.