Жаңа тас дәуіріндегі елді мекен

Жаңа тас дәуіріндегі елді мекен

Жана тас дәуіріндегі төңкерісті өзгерістердің әсерінен отырықшыға айналған адамдар қауымы алғашқы тұрақты елді мекендер сала бастаған.

Тарих

Этикеткалар

Neolithic period, елді мекен, village, place of residence, dwelling, қауымдастық, excavation, sanctuary, ауыл шаруашылығы, wall painting, adobe brick, prehistory, lifestyle, neolit, animal husbandry, archaeology, defence, safety

Байланысты экстралар

Көріністер

Жаңа тас дәуіріндегі елді мекен

Жаңа тас дәуірі (неолит) орта тас дәуірінен (мезолит) соң өткен тас дәуірінің соңғы кезеңі. Тас дәуірлерінің арасындағы айырма-сызық уақытты емес, мәдениетттерді бөліп көрсетеді. Сондықтан "неолит" сөзі тек тарихи дәуірді ғана емес, өзіндік сипаты бар қоғамдық-экономикалық және мәдени стильдік белгілерді де білдіреді.
Бұл дәуірдің ең маңызды сипаттары деп жер өңдеудің, мал шаруашылығының, алғашқы қолөнердің және маңызды елді мекендердің пайда болуын айтуға болады.
Жаңа тас дәуірі мәдениетінің белгілері б. з. д. 10 000 жыл шамасында Алдыңғы Азияда пайда болды, сол жерде пайда болған жаңа ойлар, өнертапқыштықтармен бірге, сондай-ақ адамдар көшінің толқынымен ары қарай таралды.
Оңтүстік-шығыс Анатолияда (Түркия), Сирия және Ирак аумақтарында ерекше сипатты неолиттік қауымдар пайда болды. Жаңа тас дәуірі темірден жасалған құралдар таралуымен бірге аяқталды (мыс дәуірі, қола дәуірі, темір дәуірі).

Жер өңдеу және мал шаруашылығының таралуы отырықшы адамдар қауымдарының тұрақты және қолайлы елді мекендерінің құрылуымен қатар жүрді. Әуелде саздан қаланған, кейінірек құрғақ саман кірпіштен салынған ғимараттар барған сайын үлкейіп, сенімді бола түсті.
Өндіргіш өмір салты үлкен топтардың бірлесіп өмір сүруіне мүмкіндік берді. Қауіпсіздігі жоғары ауылдар пайда болды.
Жаңа тас дәуіріндегі елді мекендердің бірнешеуін (өлшемі мен ұйымдасуы бойынша) қала деп қарастыруға болады. б. з. д. 7000–6000 жылдардың арасында гүлденген Чатал-Хююк (тұрғын саны- 5000, аумағы - 12 гектар; қазіргі Түркияда) және Иерихон (тұрғын саны шам. 2000, тас қала қабырғасы; қазіргі Цисиордания)

Чатал-Хююка жобасы

Өмірден көрініс

Жаңа тас дәуіріндегі өмір

Археологиялық қазбалар да және елді мекендердің орналасуы да жаңа тас дәуірінде мықты қоғамдық иерархия қалыптаспағандығын көрсетеді.
Әрбір үй шаруашылық тұрғысынан бір-біріне тәуелсіз болған. Өнімді үлкен отбасылық (үш ұрпақ) қауыммен бірлесіп өндірген.
Елді мекеннің басшысы отбасылардың біреуінің дана, беделді еркек мүшесі болған. Емшілік қасиетке ие болғандықтан сиқыршыларға ерекше құрмет көрсетілген.
Жаңа өмір салтына байланысты жаңа тұтыну заттары пайда болған. Неолитті қырланған тас дәуірі деп те атаймыз. Еңбек құралдары мықты және тиімдірек болған.
Үйлердің айналасында көптеген сүйектен, мүйізден, жөкеден, шыбықтардан дайындалған заттар қолданылған.
Алғашқы қолөнер түрлерінің ішінде қыштан құмыра жасау және тоқу-иіру өнерлері дамыды.
Адамдар саздан жасалған немесе қарапайым тастан қашалған ыдыстарына дәнді дақылдарды сақтаған. Сауданың алғашқы түрі ретінде айырбас та пайда болған.

Елді мекеннің құрылысы

  • елді мекен
  • жер өңдеу
  • бір-біріне жапсарлай салынған үйлер

Неолит дәуіріндегі ғимараттар

Үйлер бір-біріне жапсарлас, ортақ қабырғаларымен салынған.
Ғимараттырдың көпшілігі көп қабатты болған. Iшіндегі бөлмелерге үйдің төбесінен ағаштан жасалған "есіктен" кіруге болған. Ал үйлердің төбесіне шығуға және қабаттар арасында жүруге баспалдақтар пайдаланылған.
Үйлердің қабырғаларының жоғарғы жағына кішкентай, ашық терезелер жасалған. Әдетте әрбір отбасы үйінің ішкі кішкентай бөлмелерінің жер еденін қазып, оған ошақ орнатылған.

Чатал Хююк қазбасы

Үй ішінің реконструкциясы

Анимация

Аула

  • жалпақ төбе
  • қора
  • терезе ұңғысы
  • қабырға
  • кіру

Үйдің қимасы

  • қор сақтайтын орын
  • аң терісі
  • діңгектер
  • пеш
  • ошақ
  • жатын жер
  • саман кірпіш
  • ағаш отын
  • қабырға суреттері
  • есік ұңғысы

Ғибадатхана

  • пеш
  • аң терілері
  • құмыралар
  • діңгектер
  • бұқалардың бастары
  • қабырға суреттері
  • қыш сылақ
  • саман кірпіш

Наррация

Жаңа тас дәуірі (неолит) тек тарихи дәуірді ғана емес, өзіндік ерекшелігі бар қоғамдық-экономикалық және мәдени стильді де көрсетеді.
Ең маңызды сипатына жер өңдеудің, мал бағудың, қолөнердін алғашқы түрлерінің, сондай-ақ қатар алғашқы елді мекендердің пайда болуы жатады.
Жаңа тас дәуірі мәдениеті б. з. д. 10000-ыншы жыл шамасында Алдыңғы Азияда пайда болған. Оңтүстік-шығыс Анатолияда, Сирияда және Иракта айырықша сипатты елді мекендер бой көтерген. Онда қоныстанған адамдар өздеріне берік және ыңғайлы қоныстар салған. Кауіпсіздігі жоғары ауылдар салынған.

Үйлер бір-біріне жапсарлай салынып, көбінесе ортақ қабырғамен қосылған. Жалпы аумағы 20-30 м² болған. Бір елді мекен бірнеше ондаған, ал үлкен қалалар бірнеше жүздеген ғимараттан тұрған. Алғашында саздан, кейін құрғақ саман кірпіштерден тұрғызылған ғимараттардың ішінде бірнеше қабаттылары да болған. Жандарынан есік шығарылмаған, тек үйдің жоғарғы жағына кішкене терезелері салған. Ішіне төбесінен жасалған ағаш "есікпен", жабылатын ұңғыдан кіруге болған. Төбеге баспалдақ арқылы шығып, соның көмегімен қабаттардың арасында жүріп-тұрған. Археологиялық қазбалар және елді мекендердің құрылысы жаңа тас дәуіріндегі елді мекендерде қатты коғамдық жікке бөлінушіліктің болмағанын көрсетеді.

Үлкен отбасылық қауымдар құрып жұмыс істеген. Жаңа өмір салты жаңа заттарды пайдалануға мәжбүрлеген. (Неолитті "қырлы тас дәуірі" деп те атаймыз). Алғашқы қолөнер түрлері қыштан ыдыс жасау, тоқымашылық, жіп иіру болды. Адамдар дәнді дақылдарды қыштан жасалған (немесе тастан қашалған) ыдыстарға сақтаған. Үй маңында сүйектен, жөкеден және жүзім сабағынан жасалған заттар молынан қолданылған.

Жаңа тас дәуіріндегі елді мекендердің пайда болуы қалалардың өркендеуінің басы болды. Aрхеологиялық қазбаларды көрген адамдар осы өтпелі "трамплинге" ұқсас кезеңнің жәдігерлерін тамашалай алады.

Байланысты экстралар

Еуропаның мегалитикалық мәдениеті

Алып тас кесектерінен тұратын көптеген мыңжылдықтар бойы тұрған ескерткіштер...

Ежелгі тас дәуіріндегі үңгір

Адамзат тарихындағы алғашқы баспаналар біздің ата-бабаларымыздың өмірі туралы өте мол...

Дольмен (хунебед)

Қазіргі Голландия аумағындағы дольмендер шамамен 5000 жыл бұрын салынған.

Гомо эректус

Тік жүретін адам еңбек құралын дайындап, отты пайдаланған.

Ақыл иесінің (Homo sapiens) Жер бетінде таралуы

Дана адам африкалық бесігінен шығып құрлықтарды бірінен соң бірін бағындырды.

Human evolution

The brain and skull underwent significant changes during human evolution.

Noah’s ark

According to the Bible Noah was ordered by God to build a large vessel to save his family...

Single street village with ’strip parcels’

Villages established in valleys usually consisted of houses built on long and narrow...

Tас дәуірінен темір дәуіріне дейін

Анимация ежелден келе жатқан қолданыс құралы балтаның дамуын археологиялық дәуірлерді өте...

The city of Ur (3rd millennium BC)

The ancient city located near the river Euphrates was an important Sumerian centre.

Эци, мұз адамы

Бір Альпі мұздықтарынан мыс-тас ғасырынан бері сақталған Мұз адамының мумиясы табылды.

Зиккурат (Ур, б.з.д. 3 мыңжылдық)

Көне дәуірдегі Месопотамияда пішіні ерекше мұнара-храмдар болған, оларды қаланың...

Eжелгі Мысырдың тұрғын үйі

Ежелгі Мысырдың әдепкі тұрғын ғимараты – дұрыс орналасқан бөлмелер кешені.

Mesopotamian inventions (3rd millennium BC)

These tools, revolutionary even in their simplicity, are still in use today.

Стоунхендж (Ұлы Британия, қола дәуірі)

Англиядағы әлемге әйгілі қола дәуірінен қалған тас құрылыстың сыры күні бүгінге дейін...

Вавилон қаласы (ж. с. д. 6-ншы ғасыр)

Вавилон Ежелгі Месопотамиядағы ортасынан Ефрат өзені ағып өткен қала.

Archaeological excavation (pit house)

Large construction sites provide archaeologists searching for artefacts with a great deal...

Added to your cart.