Розетта тасы

Розетта тасы

Розетта тасы иероглифтердің құпиясын ашуға көмектесті.

Визуалды өнер түрлері

Этикеткалар

Rosette, hieroglyph, demotic, stele, Шампольйон, Бушар, Томас Янг, V Птолемей, archaeology, Британ мұражайы, archaeologist, artefact, tablets of stone, ancient Greek, ежелгі дүние, ancient, writing, pharaoh, dynasty, тарих, church, transmitter, mystery

Байланысты экстралар

Көріністер

Розетта тасы

  • көне мысырлық иероглиф жазуы
  • мысырлық демотикалық жазу
  • көне грек жазуы
  • ұстын - Тас плита немесе қашалған таңбалармен, суреттермен безендірілген тас тақта (ұстын). Розетта тасы гранодиориттен жасалған. (Гранодиорит құрамы бойынша гранит пен диорит арасындағы тау жынысы.)

Розетта тасы

Розетта тасы гранодиориттен қашалған көне мысырлық стеланың сынығы. Тас тақтаның биіктігі 112,3 см, ал ені 75,7 см, ал қалыңдығы 28,4 см. Тасқа бір мәтін үш түрлі жазумен жазылған. Үстіңгі 14 жол мысыр иероглифтерімен, келесі 32 жол мысыр демотикалық жазуымен, ал астыңғы 54 жол көне грек жазуымен қашалған.

Тасты Пьер-Франсуа Бушар 1799-ыншы жылы 15-інші шілдеде Ніл дельтасында орналасқан Рашид (сол кездегі французша атауы: Розетта) деген елді мекеннің жанынан тапқан. Француз офицері Бонапарт Напалеон әскеріне қосылып, Форт Сен-Жюльен бекінісінің құрылысын басқарған. Тастың құндылығын біліп, Александрияға жіберген. Алайда тағдыры бұралаң тас сынық көп ұзамай Ніл дельтасының жағасына түсіп, француздарды жеңген британдықтардың қолына ауысқан. 1802-інші жылдан бері Ұлы Британияда Британ мұражайында сақталуы. Қазір де сол жерден көруге болады.

Розетта тасының өте маңыздылығы сол, оның көмегімен "иероглифтердің құпиясын" ашу мүмкіндігі туды, бұл мысыртану ғылымында төңкеріспен тең болды.

Иероглифтерді түсіндіру

Иероглифтерді түсіндіру

Бергі Рим дәуірінде иероглифтік жазуды ерекше жағдайда пайдаланған. Мысырдың өзінде де ерекше таңбалармен жазылған мәтіндерді оқитын адамдар өте аз болған. Жазудың ұмытылуымен қатар құпия иероглифтерді оқуға құштарлық та артты. Ерекше жазуды атақты ғалымдар көптеген ғасырлар бойы зерттесе де, үлкен жетістіктерге жетпеген. Тілші ғалымдардың пайымдары көбінесе адасу, қателесуден тұрған.

Алайда Розетта тасы жазудың жұмбағын шешуге үлкен мүмкіндік жасап, зерттеушілерді шабыттандырды. Алғашқы маңызды нәтижелерге ағылшынның данышпан ғалымы Томас Юнг иероглифтер мен демотикалық жазуды салыстыру арқылы жетті. Ол мәтіндегі перғауынның (V. Птоломей) атын да алғашқы болып оқыған.

Мысыр жазуын түсіндірудегі шешуші қадамдардың бірі тағы бір француз тіл маманы Жан-Франсуа Шампольонның есімімен байланысты. Тіл маманы Юнг нәтижелерінің негізінде демотикалық мәтінді толығымен түсіндіре алды. Иероглифтердің жай пиктограммалар емес екендігін, буындарды алмастырып, дербес дыбыстарды белгілейтінін анықтады. Перғауындардың аттарын картуштар (сопақ жиектер) қоршап, таңбалардың қатарын салыстыра келе, олардың қандай дыбысты білдіретінін тапқан. Белгілі бір сөздің мағынасын анықтауды жеңілдететін, бірақ бөлек оқылмайтын детерминативтерді ашты. Бұл таңбалар жазылуы бірдей, бірақ мағынасы әр түрлі сөздерді ажыратуға көмектеседі.
Өзінің дәуірлік маңызы бар зерттеулерінің нәтижелерін ғалым 1822-інші жылы Франция академиясына береді, сөйтіп иероглифтерді оқудың кілтін де тапсырады.

Реконструкция

  • көне мысырлық иероглиф жазуы
  • мысырлық демотикалық жазу
  • көне грек жазуы
  • ұстын - Тас плита немесе қашалған таңбалармен, суреттермен безендірілген тас тақта (ұстын). Розетта тасы гранодиориттен жасалған. (Гранодиорит құрамы бойынша гранит пен диорит арасындағы тау жынысы.)
  • әуелгі ұстынның реконструкциясы

Реконструкция

Ұстын б. з. д. 196-ыншы жылы орнатылған және онда б.з.д. 204-181 (180?) жылдар аралығында V. Птолемей Эпифанның жарлығы жазылған (Оны Мемфистегі мысырлық абыздардың жиналысы шығарған.)

Жарлықта перғауын басқаны айтпағанда, салықтар мен шіркеулік мүсіндерді иемденген, яғни халықты билеуші өзіне табындырған. Мәтінге қарағанда өз жарлығын "құдайлар сөзімен" (яғни иероглиф жазуымен), халық тілінде (яғни демотикалық жазумен және ион тілінде (яғни грек жазуымен) жариялау туралы жарлық шығарады.
Үш тілдегі жазуы бар, қара тас тақта бірегей ескерткіш емес еді.

Птоломейлер династиясы дәуірінде осы іспетті перғауындар жарлығын поптар үш түрлі жазумен: иероглиф жазумен, күнделікті қолданыстағы демотикалық жазумен және ресми іс жүргізуге грек жазуымен жазған. (Грек тілінің әкімшілікте пайдаланылуы династияның шығу тегін көрсетсе керек.)
Болжамдарға қарағанда ұстынның бірнеше нұсқасы жасалған. Бізге жеткен үлгісін әуелде храмға орнатқан секілді. Орта ғасырларда қайық арқылы Ніл дельтасына қарапайым құрылыс тасы ретінде әкелінген. Сол кезде зақымданған.
Зақымдануының салдарынан бір де бір мәтін толық сақталмаған.
Ұстынға қашалған иероглиф жазудың жоғарғы жағындағы 14-15 жолы жетіспейді.

Анимация

  • көне мысырлық иероглиф жазуы
  • мысырлық демотикалық жазу
  • көне грек жазуы
  • ұстын - Тас плита немесе қашалған таңбалармен, суреттермен безендірілген тас тақта (ұстын). Розетта тасы гранодиориттен жасалған. (Гранодиорит құрамы бойынша гранит пен диорит арасындағы тау жынысы.)

Наррация

Розетта тасы көне мысырлық гранит ұстынның сынығы. Оны 1799-ыншы жылы 15-інші шілдеде Ніл дельтасынан француздар тапқан. Тағдыры бұралаң тас сынығы көп ұзамай британдықтардың қолына ауысады. 1802-інші жылдан бері Ұлы Британияда Лондондағы Британ мұражайында сақтаулы тұр.

Б. з. д. 196-ыншы жасалған ұстынға бір мәтін үш түрлі жазумен қашалған. Үстіңгі 14 жол мысыр иероглифтерімен, келесі 32 жол мысыр демотикалық жазуымен, ал астыңғы 54 жол көне грек жазуымен қашалған.

Розетта тасының өте маңыздылығы сол, оның көмегімен "иероглифтердің құпиясын" ашу мүмкіндігі туды, бұл мысыртану ғылымында төңкеріспен тең болды.

Байланысты экстралар

Мысыр пирамидалары (Гиза, б.з.д. 26 ғасыр)

Гиза пирамидалары жеті ғажайыптың ішінде осы заманға дейін жеткен ерте дәуірдің...

Тутанхамнонның мазары (б.з.д 14 ғасыр)

Мысыр перғауындарының қабірханаларының ашылуы 20 ғасырдың дүниені дүр сілкіндірген...

Ежелгі дүние ғажайыптары

Ежелгі дүниенің ғажайыптарының ішінен бүгінде тек Гиза пирамидаларын көре аламыз.

Хаммурапи кодексі

Хаммурапи билеген заманнан қалған ең атақты ескерткіш – 282 тармақтан тұратын заң ережесі.

Көне Мысыр құдайлары

Көне мысырлықтар табиғаттың тылсым күштеріне сенген, олар әр түрлі өзгеше бейнелерде болған.

Мегиддо шайқасы

Бірінші Мегиддо шайқасы ретінде танылған қақтығыста III Тутмос перғауын қарсыластарын жеңген.

Джосер пирамидасы (Саккара, Хр. д. 27-інші ғасыр)

Хр. д. 27-інші ғасырда салныған баспалдақты пирамида ежелгі Мысырдың алғашқы пирамидасы...

Ancient agriculture in the Nile Valley

Ancient Egypt was called the ‘gift of the Nile’, since the river played an important role...

Ancient Egyptian sailing boat

The river and marine sailing boats of ancient Egypt were one-masted, oared boats

Archaeological excavation (pit house)

Large construction sites provide archaeologists searching for artefacts with a great deal...

Battle of Kadesh (1285 BC)

The outcome of one of the greatest battles in the history of the ancient East (fought by...

Clothing in ancient Egypt

Inhabitants of ancient Egypt wore characteristic clothes and jewellery.

Eжелгі Мысырдың тұрғын үйі

Ежелгі Мысырдың әдепкі тұрғын ғимараты – дұрыс орналасқан бөлмелер кешені.

Egyptian Pharaoh and his wife (2nd millennium BC)

Egyptian Pharaohs were respected as gods, they were lords of life and death.

Legendary ancient empires

Numerous legendary empires were built (and destroyed) in the course of history.

Added to your cart.